विश्वकै विकसित हवाई यातायात प्रणाली भएको अमेरिकामा शुक्रबार एउटा प्राविधिक खराबीले देशभरको उडान सेवा अस्तव्यस्त बनायो । हवाई ट्राफिक नियन्त्रण केन्द्रहरूबीच सूचना आदानप्रदान गर्ने दूरसञ्चार प्रणालीमा समस्या आएपछि संघीय उड्डयन प्रशासन (एफएए) ले देशभरका विमानस्थलबाट हुने उडान रोक्ने निर्णय गर्‍यो ।

स्थानीय समयअनुसार दिउँसो करिब ३:५४ बजे जारी गरिएको उडान रोक्ने निर्देशन राति ८:१५ बजे हटाइएको थियो । करिब पाँच घण्टाको अवरोधका क्रममा हजारौँ उडान रद्द भए भने हजारौँ उडान ढिला भए । विमानस्थलहरूमा यात्रुको भीड बढ्यो र कतिपय यात्रु गन्तव्यमा पुग्न नपाई अलपत्र परे ।

रोयटर्सका अनुसार शुक्रबार मात्रै ६ हजार ६ सयभन्दा बढी उडान रद्द भएका थिए भने ८ हजार ६ सयभन्दा बढी उडान ढिला भएका थिए । उडान प्रतिबन्ध हटे पनि विमान, चालकदल र उडान तालिका पुनः व्यवस्थापन गर्नुपर्ने भएकाले शनिबारसम्म पनि अवरोधको असर कायम रहने देखिएको थियो ।

के कारणले रोकियो उडान ?

अमेरिकी यातायातमन्त्री सेन डफीका अनुसार हवाई ट्राफिक नियन्त्रण केन्द्रहरूमा प्रयोग हुने सञ्चार प्रणालीका स्विच र राउटरमा अत्यधिक डेटा प्रवाह भएपछि समस्या उत्पन्न भएको थियो ।

शुक्रबार दिउँसो ३:३६ बजेतिर प्रणालीमा अस्थिरता देखिएको र त्यसबाट प्राप्त सूचनामा असंगति आउन थालेको उनले बताएका थिए । विमानको सुरक्षित आवागमनका लागि आवश्यक सूचना र समन्वय प्रभावित हुन सक्ने अवस्था देखिएपछि एफएएले उडान रोक्ने निर्णय गरेको थियो ।

अमेरिकाका विभिन्न क्षेत्रमा रहेका एयर रुट ट्राफिक कन्ट्रोल सेन्टरले विमानको आवागमन व्यवस्थापन गर्छन् । एउटा केन्द्रबाट अर्को केन्द्रमा विमानको जिम्मेवारी हस्तान्तरण गर्दा निरन्तर सञ्चार र सही सूचनाको आवश्यकता पर्छ । त्यही प्रणालीमा समस्या आएपछि सम्भावित जोखिम रोक्न उडान स्थगित गरिएको अधिकारीहरूको भनाइ छ ।

आकाशमा उडिरहेका विमानलाई भने सुरक्षित रूपमा अवतरण गराइएको थियो । केही विमानलाई गन्तव्यको सट्टा अन्य विमानस्थलमा पठाइएको थियो ।

पुरानो पूर्वाधारको कमजोरी उजागर

घटनाले अमेरिकी हवाई यातायात नियन्त्रण प्रणालीको पुरानो प्रविधिमाथि प्रश्न उठाएको छ । यातायातमन्त्री डफीले अमेरिकी हवाई ट्राफिक नियन्त्रण प्रणालीका कतिपय उपकरण र पूर्वाधार दशकौँ पुराना रहेको स्वीकार गरेका छन् ।

उनका अनुसार प्रणाली आधुनिकीकरण गर्न करिब ५० अर्ब अमेरिकी डलर आवश्यक छ । पुराना सञ्चार उपकरण र तारमा निर्भर प्रणालीलाई आधुनिक बनाउनुपर्ने आवश्यकता यस घटनाले थप स्पष्ट पारेको छ ।

अमेरिकी सरकारी निकाय गभर्मेन्ट अकाउन्टेबिलिटी अफिस (जीएओ) ले पनि हवाई यातायात नियन्त्रण प्रणालीमा पुरानो प्रविधिको प्रयोग र आधुनिकीकरणमा भइरहेको ढिलाइबारे यसअघि नै चिन्ता व्यक्त गरेको थियो ।

हवाई सुरक्षा विज्ञहरूले एउटा केन्द्रको प्राविधिक समस्याले कसरी देशव्यापी हवाई यातायात प्रभावित हुन सक्छ भन्ने यस घटनाले देखाएको बताएका छन् ।

साइबर आक्रमणको संकेत छैन

देशभर एकैपटक उडान रोकिएपछि साइबर आक्रमण वा बाह्य हस्तक्षेपको आशंका पनि गरिएको थियो । तर अमेरिकी गृह सुरक्षा सचिव मार्कवेन मुलिनले अहिलेसम्म प्राप्त सूचनाले कुनै शत्रुतापूर्ण गतिविधि वा साइबर आक्रमणको संकेत नगरेको बताएका छन् ।

अधिकारीहरूले घटनालाई दूरसञ्चार प्रणालीमा आएको प्राविधिक अवरोधका रूपमा व्याख्या गरेका छन् । यद्यपि खराबीको मूल कारण र प्रणालीमा देखिएको डेटा असंगतिको विस्तृत प्राविधिक अनुसन्धान आवश्यक रहेको बताएका छन् ।

हजारौँ यात्रु प्रभावित, सेवा सामान्य हुन समय लाग्ने

उडान अवरुद्ध हुँदा अमेरिकाका प्रमुख विमानस्थलमा यात्रुहरू घण्टौँ रोकिएका थिए । कतिपय विमान उडानका लागि तयार भइसकेपछि पनि पार्किङ क्षेत्रमा फर्काइएका थिए ।

उडान रद्द हुँदा विमान र चालकदल निर्धारित गन्तव्यमा पुग्न नसकेकाले त्यसपछिका उडानसमेत प्रभावित भएका छन् । डेल्टा, युनाइटेड र अमेरिकन एयरलाइन्सले उडान पुनः सञ्चालन गरे पनि ढिलाइ र रद्द हुने क्रम जारी रहन सक्ने बताएका थिए ।

उडान सेवा पूर्ववत् हुन केही दिन लाग्न सक्ने अधिकारीहरूको भनाइ थियो । अमेरिकी यातायातमन्त्री डफीले आगामी व्यस्त बिदाको यात्रा अवधिसम्म सेवा सामान्य अवस्थामा फर्कने अपेक्षा व्यक्त गरेका थिए ।

अमेरिकामा देशव्यापी रूपमा उडान रोक्ने घटना निकै दुर्लभ मानिन्छ । सन् २००१ को सेप्टेम्बर ११ को आतंकवादी आक्रमणपछि देशभरका उडान रोकिएका थिए । सन् २०२३ जनवरीमा एफएएको कम्प्युटर प्रणालीमा खराबी आउँदा पनि देशभरका आन्तरिक उडान केही समय रोकिएका थिए ।

यसपटकको घटनाले अत्याधुनिक प्रविधिमा आधारित अमेरिकी हवाई यातायात प्रणालीसमेत पुरानो पूर्वाधार र सञ्चार सञ्जालको कमजोरीबाट अछुतो नरहेको देखाएको छ । तत्कालका लागि उडान सञ्चालनमा आए पनि प्रणालीको आधुनिकीकरण र भविष्यमा यस्ता अवरोध रोक्ने चुनौती भने कायमै छ ।