अमेरिकामा बसेर दसैं मनाउँदा हरेक वर्ष एउटा अनुभूति नयाँ भएर आउँछ– हामी नेपालबाट टाढा छौं, तर नेपाल हामीबाट टाढा भएको छैन ।
दुई दशकअघि अमेरिका आउँदा मनमा अनेक सपना थिए । पढाइ, काम, परिवार र भविष्यका योजनाले जीवनलाई नयाँ दिशातिर डोर्याए । समय बित्दै गयो । यहीँ घर बन्यो, यहीँ दैनिकी बस्यो । मेरा एक छोरा र एक छोरी पनि यहीँ जन्मिए । उनीहरूका लागि अमेरिका जन्मभूमि हो । उनीहरूको बाल्यकालका सम्झना यहीँका सडक, विद्यालय र साथीहरूसँग जोडिएका छन् । तर उनीहरूको कथा अमेरिकाबाट मात्र सुरु भएको होइन । उनीहरूको जरा नेपालमा पनि छ । त्यो जरा चिन्न र जोगाउन सिकाउनु मेरो जिम्मेवारी हो भन्ने लाग्छ ।
नेपालमा हुँदा दसैं आफैं आउँथ्यो । गाउँघरमा चहलपहल बढ्थ्यो, घरआँगन सफा हुन्थे, बजारमा भिड लाग्थ्यो र टाढा पुगेका आफन्त घर फर्कन्थे । घटस्थापनामा जमरा राखेदेखि नै घरमा चाडको रौनक सुरु हुन्थ्यो । टीकाको दिन ठुलाबडाको आशीर्वाद, आफन्तसँगको भेटघाट, मीठा परिकार र बाल्यकालका हाँसोठट्टाले दसैंलाई विशेष बनाउँथे ।
अमेरिकामा भने दसैं हामीले आफैं सिर्जना गर्नुपर्छ । बाहिर काम र विद्यालय सामान्य रूपमा चलिरहेका हुन्छन् । सडकमा चाडको चहलपहल हुँदैन । वरिपरिका मानिसलाई विजयादशमीको महत्त्व थाहा नहुन सक्छ । तर घरभित्र हामी जमरा राख्छौं, नेपाली परिकार बनाउँछौं, टीका लगाउँछौं र दसैंका कथा सुनाउँछौं । जमराको पहेलो अंकुर देख्दा लाग्छ, आफ्नै घरभित्र नेपालको एउटा सानो टुक्रा उमारिरहेका छौं ।
मेरा छोराछोरीलाई नेपाली भाषा सिकाउनु, दसैं–तिहारका संस्कार बुझाउनु र हाम्रा रीतिरिवाजसँग परिचित गराउनु मेरा लागि पारिवारिक काम मात्र होइन । यो आफ्नो पहिचान जोगाउने प्रयास पनि हो । उनीहरूलाई टीका किन लगाइन्छ, जमरा किन राखिन्छ र ठुलाबडाबाट आशीर्वाद लिनुको अर्थ के हो भनेर बुझाउँछु । चाडपर्वको अर्थ नयाँ लुगा लगाउनु र मिठो खानुमा मात्र सीमित छैन । यसले परिवार, आत्मीयता, सम्मान र पुस्तौंदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको संस्कृतिसँग जोड्छ ।
मौका मिल्नासाथ उनीहरूलाई नेपाल लैजाने प्रयास गर्छु । नेपालका आफन्तसँग भेटाउनु, नेपाली बोल्ने वातावरणमा राख्नु र आफ्नै आँखाले गाउँघर, मन्दिर, खेतबारी तथा यहाँको जीवनशैली देखाउनु मेरा लागि महत्त्वपूर्ण छ । कथामा सुनेको नेपाल र आफैंले देखेको नेपाल फरक हुन्छ । हजुरबा–हजुरआमा, काका–काकी र अन्य आफन्तसँग बिताएका क्षणले उनीहरूलाई आफ्नो परिवारको इतिहास बुझ्न मद्दत गर्छन् । भाषा किताबबाट मात्र होइन, आत्मीय सम्बन्धबाट पनि सिकिन्छ ।
म उनीहरूलाई नेपालमै बस्नुपर्छ वा अमेरिकाको जीवन छाड्नुपर्छ भन्न खोज्दिनँ । उनीहरूले जहाँ बसेर जे गरे पनि आफ्नो जरा नबिर्सिऊन् भन्ने मात्र चाहना छ । अमेरिकी समाजमा आत्मविश्वासका साथ अघि बढून्, तर नेपाली पहिचानलाई पनि सम्मान गरून् । किनभने, दुई संस्कृतिबीच हुर्कनु उनीहरूका लागि संसारलाई फराकिलो दृष्टिले हेर्ने अवसर पनि हो ।
प्रवासले मलाई सिकाएको छ– घर भनेको चार भित्ताभित्रको ठाउँ मात्र होइन । घर सम्झना हो, भाषा हो, सम्बन्ध हो र आफू कहाँबाट आएको हुँ भन्ने चेतना हो । दसैंका दिन छोराछोरीको निधारमा टीका लगाउँदा म उनीहरूलाई आशीर्वाद मात्र दिइरहेको हुँदिनँ । आफ्ना पुर्खाको सम्झना, संस्कृतिको निरन्तरता र नेपालसँगको सम्बन्ध पनि सुम्पिरहेको हुन्छु । सायद यही प्रवासी दसैंको सबैभन्दा सुन्दर पक्ष हो । हामी अमेरिकामा भविष्य निर्माणसँगै आफ्ना सन्तानको मनमा नेपाल पनि जगाइरहेका छौं ।
.jpg)
