वर्षभरिको प्रतीक्षापछि नेपालीको घरआँगनमा शरद ऋतुको सुनौलो घामसँगै दसैं भित्रिन्छ । नीलो आकाश, सिरसिर चल्ने चिसो हावा, ढकमक्क फुलेका सयपत्री र मखमली, पहेँलपुर पाकेका धानका बालाले दसैंको आगमन सुनाउँछन् । गाउँघरमा लिंगेपिङ हालिन्छ । बाटाघाटा सफा गरिन्छन् । बर्सौंदेखि टाढा रहेका आफन्त एकै ठाउँमा भेला हुन्छन् ।

तर यही उत्सवको उज्यालोबीच एउटा वर्गका लागि दसैं हर्षभन्दा बढी विछोडको पीडा बनेर आउँछ । ती हुन्– परदेशमा रहेका नेपाली ।

नेपालका गाउँघरमा दसैंका धुन गुन्जिरहँदा खाडीको मरुभूमिमा चर्को गर्मी खेपिरहेका वा युरोप–अमेरिकाका व्यस्त सहरमा सिफ्टमा काम गरिरहेका नेपालीको मन भने आफ्नै जन्मगाउँको आँगनमा दौडिरहेको हुन्छ । दसैं नजिकिँदै गर्दा गाउँबाट आउने आमाको फोनले उनीहरूको मन झनै भारी बनाउँछ ।

‘बाबु, यो वर्ष त दसैंमा घर आउँछस् नि ?’ फोनको अर्कोतिरबाट भावुकता लुकाउँदै जवाफ आउँछ, ‘योपालि त छुट्टी मिलेन, आमा । अर्को वर्ष पक्कै आउँछु ।’

यो सामान्य जवाफजस्तो सुनिए पनि यसभित्र सपना र बाध्यताबीच पिसिएको एउटा विवश मनको सुस्केरा लुकेको हुन्छ । दसैंको टीकाको दिन गाउँमा उमंग हुन्छ । मान्यजनको हातबाट टीका र जमरा थाप्दै नयाँ लुगामा बालबालिका मुस्कुराइरहेका हुन्छन् । घरमा आफन्तको जमघट हुन्छ । हाँसो–ठट्टा चल्छ । तर परदेशको सानो कोठामा एक्लै बसेर मोबाइलको स्क्रिनमा परिवारले टीका लगाएको फोटो वा भिडियो हेर्नुपर्ने बाध्यता अर्कै हुन्छ ।

एकातिर परिवारको खुसी देखेर चित्त बुझाउनुपर्ने हुन्छ, अर्कोतिर आफ्नै एक्लोपनले मन गाँठो पारिरहेको हुन्छ । धेरै परदेसीका लागि टीकाको दिन पनि ड्युटीकै दिन हुन्छ । कामकै बीचमा कुनै एकान्त कुना खोजेर घर सम्झँदै आँसु पुछ्नुपर्ने अवस्था आउँछ ।

परिवारको आर्थिक गर्जो टार्न, भाइबहिनीको पढाइ खर्च जुटाउन, बिरामी आमाबुबाको उपचार गर्न वा एउटा सानो छानो हाल्न युवाहरूले आफ्नो बैंस र सपना खाडीका मरुभूमि तथा अन्य मुलुकको रोजगारीमा बन्धक राखेका छन् । चाडबाडमा घर फर्किने इच्छा कसलाई हुँदैन र ? तर राहदानीको समस्या, ऋणको बोझ, कम्पनीले नदिएको छुट्टी वा महँगो हवाई टिकटजस्ता अनेकौं तगाराले उनीहरूको पाइला रोकिदिन्छन् । 

दसैंको वास्तविक मिठास परिवारको सामीप्यमा हुन्छ । मिठा परिकार र नयाँ लुगाभन्दा आमाको हातको टीका, बुबाको आशीर्वाद अनि दाजुभाइ–दिदीबहिनीबीचको हाँसो र ठट्टाले दसैंलाई जीवन्त बनाउँछ । परदेशमा जतिसुकै भौतिक सुविधा र पैसा भए पनि घरको त्यो सादगी, आत्मीयता र माया किन्न सकिँदैन । 

वैदेशिक रोजगारीले देशको अर्थतन्त्रमा ठुलो योगदान गरेको छ । रेमिट्यान्सले घरपरिवारदेखि राष्ट्रिय अर्थतन्त्रसम्म धानेको छ । तर यसको मानवीय मूल्य पनि छ । देशका लाखौं युवाले आफ्ना खुसी, पारिवारिक भेटघाट र चाडबाडको समय त्यागेर यसको मूल्य चुकाइरहेका छन् । यदि देशमै पर्याप्त रोजगारी र स्वरोजगारका अवसर सिर्जना गर्न सकिएको भए, सायद दसैंजस्तो आत्मीय पर्वमा धेरै नेपाली परिवारबाट टाढा भएर आँसु बगाउनुपर्ने थिएन । 

दसैं रातो टीका र जमरा लगाउने पर्व मात्र होइन । यो पारिवारिक पुनर्मिलन, आत्मीयता र सम्बन्ध नवीकरणको पर्व हो । त्यसैले घरमा टीका लगाउँदा परदेशमा पसिना बगाइरहेका ती हातहरूलाई पनि सम्झनुपर्छ । आफ्ना परिवारको खुसीका लागि घरदेखि हजारौं किलोमिटर टाढा बसेका नेपालीको योगदानलाई सम्मान गर्नुपर्छ । 

दसैंको उज्यालो सबैको आँगनमा पुग्नुपर्छ । कसैको चाड परिवारसँगै बितोस् र कसैको भागमा एक्लोपन नपरोस् । परदेसिएका नेपालीले पनि एक दिन बाध्यताले होइन, आफ्नै इच्छाले घर फर्किएर परिवारसँगै दसैं मनाउन पाऊन् । 

त्यही दिन दसैंको खुसी अझ पूर्ण हुनेछ ।