त्यो दिन
सहरको बीचमा
आगो मात्र बलेको थिएन,
देशको नक्सामा
अदृश्य रूपमा कोरिएको एउटा प्रश्नचिह्न
अचानक रातो भएर चम्किएको थियो ।

हामीले देख्यौं–
एउटा शरीर जलिरहेको थियो ।
तर आगोले
कहिल्यै शरीर मात्र जलाउँदैन ।

उसले
समय जलाउँछ,
विश्वास जलाउँछ,
र कहिलेकाहीँ
एउटा युगको आत्मचित्र पनि ।

त्यस दिनदेखि
सिंहदरबारका झ्यालहरूमा
मलाई धुवाँ देखिन्छ ।

संसद्का कुर्सीहरूमा
राखको पातलो तह देखिन्छ ।

फाइलहरू पल्टाउँदा
कागजको गन्ध आउँदैन,
कुनै अधुरो चित्कारको गन्ध आउँछ ।

र कहिलेकाहीँ
राष्ट्रिय गीत बजिरहँदा पनि
मलाई लाग्छ,
कहीँ पृष्ठभूमिमा
एउटा आगो अझै निभेको छैन ।

देश भनेको के हो ?
चारैतिर कोरिएका सीमारेखा ?
झन्डाको एउटा रङ ?
नक्साभित्र अटाएको भूगोल ?
कि
आफ्ना युवाहरूको आँखाभित्र
बाँचिरहेको भविष्यको आकार ?

किनकि देशहरू
नक्साबाट हराउँदैनन्,
देशहरू
पहिला आफ्ना युवाको आँखाबाट हराउँछन् ।

र त्यसपछि मात्र
इतिहासका पुस्तकहरूबाट ।
हिजोदेखि
हाम्रो समयका रुखहरूमा
फल होइन,
प्रतीक्षा फल्न थालेको छ ।
खेतहरूले
धानभन्दा बढी बिदाइ उमार्न थालेका छन् ।

रेल नभएको देशमा
स्टेसनहरूको संख्या बढिरहेको छ–
विमानस्थलहरूका रूपमा ।

आमाहरू
ढोकामा उभिएर
छोराहरू फर्किने बाटो होइन,
विदेश जाने मिति गन्न थालेका छन् ।

त्यो युवक
सायद आगो रोज्नुअघि
धेरै ढोका ढकढक्याएको थियो ।
कुनै कार्यालयको टेबलमा
उसको सपना रोकिएको थियो ।
कुनै हस्ताक्षरको अभावमा
उसको योजना अल्झिएको थियो ।
कुनै सिफारिसको छायाले
उसको श्रमलाई ओझेल पारेको थियो ।

र अन्ततः
ऊ आगोसम्म पुग्यो ।
आगो–
जहाँ नागरिकता प्रमाणपत्र जल्यो ।
आगो–
जहाँ शैक्षिक प्रमाणपत्र जल्यो ।
आगो–
जहाँ एउटा पुस्ताले
देशभित्रै बाँच्ने आफ्नो अधिकार जलिरहेको देख्यो ।

त्यसपछि
संसद बोल्यो ।
शब्दहरू उभिए ।
आरोपहरू हिँडे ।
प्रत्यारोपहरू फर्किए ।

कसैले भन्यो–
राज्य दोषी छ ।
कसैले भन्यो–
अर्को निकाय दोषी छ ।
कसैले भन्यो–
प्रणाली दोषी छ ।
तर आगो
दोषी खोज्ने काममा थिएन ।

आगो त
उत्तर खोजिरहेको थियो ।

कसैले भन्यो–
‘म रातभर अस्पतालमा बसेँ ।’
म विश्वास गर्छु,
त्यो रात लामो थियो ।

तर,
इतिहासले सधैं एउटै प्रश्न सोध्छ–
राज्य अस्पतालमा कति समय बस्यो भन्ने होइन,
राज्य
नागरिकको निराशाभित्र
कति समय अनुपस्थित रह्यो ?

किनकि
मानिसहरू
एकै रातमा जल्दैनन् ।

तिनीहरू
नीतिका गल्लीहरूमा
अलिअलि जल्छन्,
प्रतीक्षाका कोठाहरूमा
अलिअलि जल्छन्,
अवसरका बन्द झ्यालहरूमा
अलिअलि जल्छन्,
र एक दिन
सहरले केवल
अन्तिम ज्वाला मात्र देख्छ ।

मलाई कहिलेकाहीँ लाग्छ,
हाम्रो समयको सबैभन्दा ठुलो गरिबी
रोटीको अभाव होइन,
आशाको अभाव हो ।

सबैभन्दा ठुलो बेरोजगारी
काम नपाउनु होइन,
आफ्नै देशभित्र
भविष्य नपाउनु हो ।

र, सबैभन्दा ठुलो पलायन
मानिसहरूको होइन,
विश्वासहरूको पलायन हो ।

राजनीति यदि 
लासमाथि झन्डा ओढाउने कला हो भने,
त्यो राजनीति होइन,
स्मृतिमाथिको व्यापार हो ।

प्रतिपक्ष यदि 
आगोको तापमा नारा पकाउने ठाउँ हो भने,
त्यो प्रतिरोध होइन,
पीडाको उपभोग हो ।

सरकार यदि 
घटनापछि संवेदना व्यक्त गर्ने संस्था हो भने,
त्यो शासन होइन,
ढिलो पुगेको पश्चात्ताप हो । 

राष्ट्रहरू
अस्पतालका शय्यामा बाँच्दैनन् ।
राष्ट्रहरू
आफ्ना युवाको आँखामा बाँचेको उज्यालोमा बाँच्छन् ।
त्यो उज्यालो निभेपछि
देशहरू
सीमानाभित्र बाँचे पनि,
भित्रभित्रै
निर्जन हुन थाल्छन् ।

हामीले
अब आफ्ना युवालाई
श्रद्धाञ्जली होइन,
क्षितिज दिनुपर्छ ।

हामीले
उनीहरूलाई
राख होइन,
रोप्न मिल्ने माटो दिनुपर्छ ।

हामीले
उनीहरूलाई
मौनता होइन,
सुन्ने राज्य दिनुपर्छ ।

हामीले राजनीतिलाई
दोषको भाषा होइन,
जवाफदेहिताको व्याकरण सिकाउनुपर्छ ।
किनकि
जलेका शरीरहरू
समयसँगै
माटोमा मिसिन्छन् ।

तर,
एउटा पुस्ताले
आगो भएर सोधेका प्रश्नहरू
पर्वतका प्रतिध्वनिजस्ता हुन्छन्–
तिनीहरू
ढिलो फर्कन्छन्,
तर, फर्कन्छन् अवश्य ।

र, जब फर्कन्छन्,
तिनीहरू फेरि सोध्छन्–
‘अब तिमीहरू तयार छौ ?
हामीलाई सम्झिनका लागि होइन,
हामीलाई बुझ्नका लागि ?’
म त्यस दिनको प्रतीक्षामा छु
जुन दिन
देशका चोकहरूमा
आगो होइन,
योजनाहरू बलिरहेका हुनेछन् ।

विमानस्थलका पंक्तिहरूभन्दा
लामो हुनेछन्
उद्यमका सूचीहरू ।
र आमाहरूले
छोराहरूलाई बिदाइ होइन,
आँगनको नयाँ बाली देखाउनेछन् ।

त्यो दिन सायद
देशको मुटुमा बाँकी रहेको
यो अन्तिम आगो पनि
शान्त भएर
उज्यालोमा रूपान्तरित हुनेछ ।