
बसाइँसराइ गरेर मलबार पुगेकाहरूलाई
जन्मेको हुर्केको त्यो आफ्नै प्यारो गाउँ
कहिल्यै सम्झनामा आउँदैन होला र ?
त्यो आँगन, त्यो घरको ढोका
धारा नाउलाको चिसो पानी
बाल्यकालका खेलहरू
पाखा पखेराका गाेरेटाहरू
मनको कुनामा कहिल्यै बोल्दैनन् होला र ?
दावलका दौँतरीसँग राम-जात्रा पुगेको
गोरु-बाख्रा चराउन वन-जङ्गल चहारेको
लेक अनि औलका खरक छानामा–
भैँसी लिएर ओहोरदोहोर गरेको
ती हाट अनि बम्मै धाएका दिनहरू
के स्मृतिमा फेरि ताजा हुँदैनन् होला र ?
पाखा-पखेरा थर्किने गरी गाएका ती ठाडी भाका
वनजङ्गलमा साथीहरूसँग हाँसेका ती यौवनका दिन
युवा-युवतीले साटेका ती अबोध र मिठा प्रेम-भाव
के स्मृतिमा फेरि ताजा हुँदैन होला र ?
वनभरि राताम्मै फुलेका ती लालीगुराँस
काफल र तिर्खुला खान लेखतिर गएका दिन—
रवा, जिउला, फाँट, तडा अनि सैनका ती प्यारा भिर-पाखा
के ती ठाउँहरूको याद कतै आउँदैन होला र ?
बर्तिमन्डमा बालो हालेको र बिहामा मुडेउला गएको
जन्तमा जन्ती जाँदाका ती रमाइला सम्झना
के मनको आँगनमा फेरि आउँदैनन् होला र?
धान बताउने बेलाको त्यो पातीको धुप
झुलाको बास अनि ठिन्काका ती यादहरू
ओटालोमा बसेर खाएको हुक्का र सुल्पा
के स्मृतिमा फेरि घन्किँदैन होला र?
आमा-बजैको त्यो निस्वार्थ र पवित्र माया
घोगाका रोटा, महि र ओख्लाको नुन-खुर्सानी
जडनको भात अनि मासको त्यो तातो फाँडो
चिसोमा सिस्नु, गर्मीमा आल्लोको राप्लो कापु
बर्खामा टिपेको त्यो अरिमलेको मीठो साग—
के जिब्रोमा अझै कतै बल्झिँदैन होला र?
विशु संक्रान्तिमा सिस्नु चिलाएको त्यो ठट्टा
माघी त्यारमा लाउन बाबरको कोशेली—
त्यार लिएर छोरी-चेलीका घर पुगेका ती क्षण
के मनको झ्यालबाट फेरि देखिँदैन होला र?
कुले मानेको देवता पुजेको र माइते मानेको भक्ति
चुल्हो र ओटालोमा बात मार्दै सुन्ने ती कथा
के स्मृतिमा फेरि ताजा हुँदैन होला र?
रामणीका थाइलाहरूमा टेप राखेर सुनेका ती पुराना गीत
बैँसालु दिनमा ओहोरदोहोर गरेका ती थला—
ब्यान्दिलका ढिकी-जाँतो र घाँडाको सङ्गीत
के मनकोको कुनामा बज्दैन होला र ?
र, त्यतै जन्मिएर हुर्किएको नयाँ पुस्तालाई
के थाहा हुन्छ होला
आफ्ना पुर्खाले पसिना बगाएको त्यो माटो?
के उनीहरूलाई कहिल्यै जिज्ञासा उठ्दैन होला
हाम्रा बाजे–बुबा कहाँका थिए?
कस्तो थाहा त्यो गाउँ
जहाँबाट हाम्रो वंश सुरु भयो?
जन्मे हुर्केको गाउँ, पुर्खाको थातथलो
मात्रै एउटा ठाउँ मात्र होइन
त्यो त इतिहास हो, पहिचान हो
रगत भित्र बगिरहने
माटोको सुगन्ध हो।
त्यसैले
कहिलेकाहीँ फर्केर हेर्नु जरुरी छ
नक्सामा मात्र होइन
सम्झनामा पनि।