नेपालको राजनीतिक परिदृश्यमा हरेक दशकमा शासन व्यवस्थाको परिवर्तन र आन्दोलनहरूको इतिहास छ । पञ्चायत शासन प्रणालीदेखि प्रजातन्त्र र गणतन्त्रसम्मको यात्रा तय गर्दा, देशको नेतृत्व र शासन प्रणाली सधैँ अस्थिर रह्यो । नेपालको पछिल्लो चार दशकीय इतिहास हेर्दा, हरेक नयाँ शासन व्यवस्थाको सुरु हुने बित्तिकै आन्दोलन र संघर्षको माहौल बनेको छ । यसले नेपालको राजनीतिक परिप्रेक्ष्यलाई एक अस्थिर र असन्तुष्ट रेखामा धकेल्दै आएको छ । विशेषतः २०४० सालको आसपास जन्मेका युवाले पञ्चायत, प्रजातन्त्र, राजाको प्रत्यक्ष शासन, लोकतन्त्र र गणतन्त्रका परिवर्तनहरूको साक्षात्कार गरेका छन् । यी सबै परिवर्तनहरू अपेक्षित विकास र स्थिरताको सँगसँगै भने आउन सकेनन् । यसको कारण, अस्थिरता र परम्परागत राजनीतिक दलहरूको अनिर्णय र कमजोर नेतृत्वका कारण हो ।

नेपालमा राजनीतिक दलहरू अक्सर पुराना वंश, जाति र पारिवारिक रीतिहरूमा अडिग रहेर नयाँ नेतृत्वको आवश्यकता र ताजा सोचलाई अनदेखा गरिरहेका छन् । पुराना दलका नेताहरू आफैँलाई सत्तामा राख्न वा आफ्नो पक्षमा सहमति जुटाउन चाहन्छन्, जसले गर्दा जनताको वास्तविक आवश्यकता र सरकारका कर्तव्यहरू देखिएका छैनन् । आजको जेनजीले गरेका आन्दोलनहरूले केही हदसम्म राजनीतिक जागरूकता ल्याएको भए पनि, यसले स्थिर र दिगो परिवर्तन ल्याउन सक्ने क्षमता भने राखेको छैन । 

संक्रमणकालीन अवस्थाको अहिलेको सरकारको प्रमुख दायित्व भनेको निष्पक्ष, स्वच्छ र भयरहित निर्वाचनको सुनिश्चितता गर्नु हो । वर्तमान सरकारको कर्तव्य संविधानले तोकेको भए तापनि, देशको वास्तविक अवस्था भने अस्थिर र अव्यवस्थित छ । राजनीतिक दलहरू विभिन्न स्वार्थ र शक्तिका लागि मात्रै लडिरहेका छन् । यसको परिणामस्वरूप, जनताका वास्तविक मुद्दाहरू जस्तै ः भ्रष्टाचार र असमानता, परिधि बाहिर रहेका छन् ।

नेपालमा भ्रष्टाचार र राजनीतिक अस्थिरताले ठूलो रूप लिएको छ । धेरै सरकारी निकायहरूले आफ्ना कार्यहरूको जिम्मेवारी जनताको पक्षमा पूरा नगरी आफ्ना व्यक्तिगत स्वार्थ पूरा गर्न लागिपरेका छन् । नातावाद, कृपावाद र दलगत स्वार्थले देशलाई खुम्च्याउँदै, एकदमै कमजोर बनाइदिएको छ । यसले सबै समुदायलाई एकै स्तरमा उभ्याउन असम्भव बनाएको छ । यसका कारण, विशेषगरी युवा वर्गमा असन्तुष्टि बढेको छ, जसले आन्दोलन र संघर्षको बाटो रोजेका छन् ।

अबको चुनौती भनेको पुरानो, अव्यवस्थित र असमान राजनीतिक व्यवस्थामा सुधार ल्याउनु हो । यसका लागि राजनीतिक दलहरूलाई आफ्नो रीतिमा सुधार ल्याउन र जनताको असन्तुष्टिको कारणलाई बुझ्न जरुरी छ । दलहरूको नेतृत्व प्रणाली मात्र होइन, तिनीहरूको दृष्टिकोण र कार्यशैली पनि बदलिनु आवश्यक छ । युवाहरूको सक्रियता र प्रतिबद्धता एक सकारात्मक संकेत हो, तर यसलाई केवल आन्दोलनमा सीमित नगरी संरचनात्मक परिवर्तनमा रूपान्तरण गर्न आवश्यक छ ।

नेपाली समाजका विभिन्न समुदायहरूको समानुपातिक प्रतिनिधित्व, महिला सशक्तीकरण, आर्थिक भेदभाव घटाउने र जातीय भेदभाव हटाउने काम तत्कालीन सरकारको प्राथमिकतामा हुनुपर्छ । जनताको आवश्यकता र सामूहिक कल्याणको सुनिश्चितता गर्दै, एक नयाँ राजनीतिक दृष्टिकोणको निर्माण गर्न जरूरी छ । यही कुरा अगाडि बढाउने क्षमता सरकारले देखाउनु पर्छ, किनकि यो प्रक्रिया सबैको सहभागिता र सकारात्मक परिवर्तनको पहलबाट मात्र सम्भव छ ।

वर्तमान अवस्था र राजनीतिक संकटका बिच नेपालको भविष्य उज्ज्वल बनाउने सम्भावना छ । यद्यपि, यस्ता सुधारको लागि केवल राजनीतिक दलहरू मात्र जिम्मेवार छैनन्, यसको लागि जनताको पनि सकारात्मक सहयोग र सहभागीता पनि आवश्यक छ । बिना जनताको जागरूकता र भागीदारीका, परिवर्तनका प्रक्रिया नकारात्मक दिशामा जान सक्छ ।

नेपालको भविष्य आजको युवा पुस्ताले निर्णय गर्नुपर्नेछ । जेनजीको आन्दोलनहरूले धेरै कुरा देखाएका छन्, तर स्थिर र समृद्ध भविष्यका लागि धेरै काम गर्न आवश्यक छ । अबको काम भनेको केवल संविधान र कानून बनाउन मात्र होइन, ती कानून र व्यवस्थाको सही कार्यान्वयन गर्न हो । यही कामको आधारमा मात्रै नेपाललाई एक समृद्ध र स्थिर राष्ट्र बनाइनेछ ।

नेपाली समाज र राजनीतिक क्षेत्रको अस्थिरता, भ्रष्टाचार र व्यवस्थागत असफलताले चुनौतीहरू सिर्जना गरे तापनि, ती समस्याहरूलाई समाधान गर्ने सम्भावनाहरू अझै जीवित छन् । प्रमुख कुरा भनेको अब कुनै पनि किसिमको हिंसात्मक आन्दोलनको समाप्ति र नयाँ दृष्टिकोणको निर्माण गर्नु हो । यसलाई प्राथमिकतामा राख्दै, सबै मिलेर नयाँ कार्य योजना तय गर्न आवश्यक छ, जसले नेपालको आर्थिक, राजनीतिक र सामाजिक सुधारमा योगदान पु¥याउनेछ । यही मार्गमा अघि बढेर मात्र नेपाल एक समृद्ध, स्वतन्त्र र स्थिर राष्ट्र बन्न सक्छ ।